لوله ASTM A333 — مشخصات، گریدها، انواع و کاربردها
ASTM A333 مشخصات استاندارد لولههای بدون درز و جوشکاریشده فولاد کربنی و آلیاژی برای سرویس دمای پایین است. این استاندارد لولههایی با سایز NPS 1/8 تا NPS 48 [DN 6 تا DN 1200] را پوشش میدهد و برای کاربردهایی که نیاز به چقرمگی ضربهای (Notch Toughness) در دمای زیر صفر دارند، طراحی شده است .
لوله ASTM A333 در پایانههای LNG، واحدهای جداسازی هوا، سیستمهای تبرید و خطوط لوله در اقلیم سرد کاربرد گستردهای دارد. تفاوت اصلی این استاندارد با ASTM A106، انجام آزمون ضربه شارپی اجباری (Charpy V-Notch Impact Test) در دمای مشخص برای هر گرید است .
دامنه کاربرد و محدوده سایز
ASTM A333 لولههای بدون درز و جوشکاریشده را در محدوده سایز NPS 1/8 تا NPS 48 [DN 6 تا DN 1200] با ضخامت دیواره اسمی طبق ASME B36.10M پوشش میدهد .
لولههای ASTM A333 باید کنترل ریزساختار شده باشند و تمام لولهها تحت آزمونهای کشش، ضربه، هیدرواستاتیک و غیرمخرب قرار گیرند .
| Parameter | Specification |
|---|---|
| Standard | ASTM A333 / ASME SA333 |
| Manufacturing | Seamless and Welded |
| Size Range | NPS 1/8 to NPS 48 [DN 6 to DN 1200] |
| Grades | 1, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, 11 |
| Min Service Temp | Down to -196°C (-320°F) |
| Wall Thickness | ASME B36.10M |
| Impact Test | Mandatory (Charpy V-Notch) |
- آزمون ضربه شارپی برای همه گریدهای A333 اجباری است .
- ضخامتهای سنگینتر ممکن است خواص ضربهای را کاهش دهند؛ بنابراین برخی سایزها موجود نیستند .
- لوله A333 برای دمای بالا طراحی نشده است؛ برای دمای بالا از A106 یا A335 استفاده شود .
گریدهای A333 — ترکیب شیمیایی و خواص مکانیکی
ASTM A333 شامل ۹ گرید اصلی است که هر یک برای محدوده دمایی خاصی طراحی شدهاند. گریدهای پرکاربرد شامل Grade 1، Grade 3، Grade 6 و Grade 8 هستند .
Grade 6 — پرکاربردترین گرید
ASTM A333 Grade 6 پرکاربردترین گرید لوله فولاد کربنی برای سرویس دمای پایین است. ترکیب شیمیایی و خواص مکانیکی آن مشابه ASTM A106 Grade B است، اما بهصورت Killed Steel با دانهبندی ریز تولید میشود و باید آزمون ضربه شارپی را در -46°C با حداقل انرژی جذبشده ۱۸ ژول پاس کند .
کاربردهای اصلی Grade 6 شامل سیستمهای تبرید، مخازن LPG، ایستگاههای خط لوله در اقلیم سرد و سیستمهای کاهش فشار است .
Grade 3 — سرویس کرایوژنیک متوسط
ASTM A333 Grade 3 با ۳.۵٪ نیکل برای سرویس تا -101°C طراحی شده است. نیکل چقرمگی ضربهای را در دمای پایین افزایش میدهد و از شکست ترد جلوگیری میکند .
Grade 8 — سرویس کرایوژنیک شدید
ASTM A333 Grade 8 با ۹٪ نیکل برای سرویس تا -196°C (دمای نیتروژن مایع) طراحی شده است. این گرید در پایانههای LNG، واحدهای جداسازی هوا و بخشهای کرایوژنیک واحدهای اتیلن کاربرد دارد .
| Grade | Min Temp | Material Type | Yield (min) | Tensile (min) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | -46°C (-50°F) | C-Mn Steel | 240 MPa (35 ksi) | 415 MPa (60 ksi) |
| 3 | -101°C (-150°F) | 3.5% Nickel Steel | 240 MPa (35 ksi) | 450 MPa (65 ksi) |
| 6 | -46°C (-50°F) | C-Mn Steel (Killed, Fine Grain) | 240 MPa (35 ksi) | 415 MPa (60 ksi) |
| 7 | -62°C (-80°F) | 2.5% Nickel Steel | 240 MPa (35 ksi) | 450 MPa (65 ksi) |
| 8 | -196°C (-320°F) | 9% Nickel Steel | 517 MPa (75 ksi) | 690 MPa (100 ksi) |
| 9 | -73°C (-100°F) | Ni-Cu-Cr-Mo Alloy | 310 MPa (45 ksi) | 483 MPa (70 ksi) |
| 10 | -46°C (-50°F) | C-Mn-Si Steel | 240 MPa (35 ksi) | 415 MPa (60 ksi) |
| 11 | -46°C (-50°F) | C-Mn-Si-Cb Steel | 275 MPa (40 ksi) | 450 MPa (65 ksi) |
- Grade 6 رایجترین و اقتصادیترین گرید برای سرویس تا -46°C است .
- Grade 3 برای سرویس تا -101°C و Grade 8 برای سرویس تا -196°C کاربرد دارند .
- آزمون ضربه شارپی برای همه گریدها اجباری است .
ترکیب شیمیایی گریدهای پرکاربرد
ترکیب شیمیایی ASTM A333 برای گریدهای پرکاربرد ۱، ۳ و ۶ بهصورت زیر است. نکته مهم در Grade 6، محدودیتهای سختگیرانهتر فسفر و گوگرد نسبت به A106 است که برای حفظ چقرمگی در دمای پایین ضروری است .
| Element | Grade 1 | Grade 3 | Grade 6 |
|---|---|---|---|
| Carbon (C) max | 0.30 | 0.19 | 0.30 |
| Manganese (Mn) | 0.40 – 1.06 | 0.31 – 0.64 | 0.29 – 1.06 |
| Phosphorus (P) max | 0.025 | 0.025 | 0.025 |
| Sulfur (S) max | 0.025 | 0.025 | 0.025 |
| Silicon (Si) | 0.18 – 0.37 | 0.10 min | 0.10 min |
| Nickel (Ni) | — | 3.18 – 3.82 | — |
- محدودیت فسفر و گوگرد در A333 (حداکثر ۰.۰۲۵٪) سختگیرانهتر از A106 (حداکثر ۰.۰۳۵٪) است .
- این محدودیت برای حفظ چقرمگی ضربهای در دمای پایین ضروری است .
الزامات آزمون ضربه شارپی
آزمون ضربه شارپی (Charpy V-Notch Impact Test) ویژگی تعیینکننده ASTM A333 است که آن را از سایر استانداردهای لوله فولاد کربنی متمایز میکند. این آزمون برای همه گریدها اجباری است .
معیارهای پذیرش
- حداقل میانگین انرژی جذبشده (۳ نمونه): ۱۸ ژول (۱۳ ft-lbs)
- حداقل انرژی جذبشده یک نمونه: ۱۴ ژول (۱۰ ft-lbs)
- نمونههای Sub-size: مقادیر بهصورت نسبی کاهش مییابند
دمای آزمون
- Grade 1, 6, 10, 11: -46°C (-50°F)
- Grade 3: -101°C (-150°F)
- Grade 8: -196°C (-320°F)
- آزمون ضربه شارپی برای همه گریدهای A333 اجباری است .
- حداقل انرژی جذبشده ۱۸ ژول برای میانگین سه نمونه است .
- این آزمون، دلیل اصلی استفاده از A333 در سرویسهای دمای پایین است .
دادههای ابعادی — Schedule 40 و 80
لوله ASTM A333 در اسکجولهای استاندارد طبق ASME B36.10M موجود است. جداول زیر ابعاد و وزن کامل را برای اسکجولهای ۴۰ و ۸۰ ارائه میدهد .
| NPS | DN | OD (mm) | Wall (mm) | Weight (kg/m) |
|---|---|---|---|---|
| 1/2" | 15 | 21.3 | 2.77 | 1.27 |
| 3/4" | 20 | 26.7 | 2.87 | 1.69 |
| 1" | 25 | 33.4 | 3.38 | 2.50 |
| 1-1/4" | 32 | 42.2 | 3.56 | 3.39 |
| 1-1/2" | 40 | 48.3 | 3.68 | 4.05 |
| 2" | 50 | 60.3 | 3.91 | 5.44 |
| 2-1/2" | 65 | 73.0 | 5.16 | 8.63 |
| 3" | 80 | 88.9 | 5.49 | 11.29 |
| 4" | 100 | 114.3 | 6.02 | 16.07 |
| 6" | 150 | 168.3 | 7.11 | 28.26 |
| 8" | 200 | 219.1 | 8.18 | 42.55 |
| 10" | 250 | 273.0 | 9.27 | 60.29 |
| 12" | 300 | 323.8 | 9.52 | 73.78 |
| 16" | 400 | 406.4 | 9.52 | 93.00 |
| 20" | 500 | 508.0 | 9.52 | 117.00 |
| 24" | 600 | 610.0 | 9.52 | 141.00 |
| NPS | DN | OD (mm) | Wall (mm) | Weight (kg/m) |
|---|---|---|---|---|
| 1/2" | 15 | 21.3 | 3.73 | 1.62 |
| 3/4" | 20 | 26.7 | 3.91 | 2.20 |
| 1" | 25 | 33.4 | 4.55 | 3.24 |
| 1-1/4" | 32 | 42.2 | 4.85 | 4.47 |
| 1-1/2" | 40 | 48.3 | 5.08 | 5.41 |
| 2" | 50 | 60.3 | 5.54 | 7.48 |
| 2-1/2" | 65 | 73.0 | 7.01 | 11.41 |
| 3" | 80 | 88.9 | 7.62 | 15.27 |
| 4" | 100 | 114.3 | 8.56 | 22.32 |
| 6" | 150 | 168.3 | 10.97 | 42.55 |
| 8" | 200 | 219.1 | 12.70 | 64.64 |
| 10" | 250 | 273.0 | 15.09 | 96.01 |
| 12" | 300 | 323.8 | 17.48 | 132.00 |
| 16" | 400 | 406.4 | 21.44 | 203.40 |
| 20" | 500 | 508.0 | 26.19 | 311.20 |
| 24" | 600 | 610.0 | 30.96 | 442.00 |
- طولهای استاندارد لوله ASTM A333 معمولاً ۲۱ فوت (۶.۴ متر) یا ۴۲ فوت (۱۲.۸ متر) است .
- ضخامت اسمی دیواره طبق ASME B36.10M تعیین میشود .
مقایسه ASTM A333 با ASTM A106
ASTM A333 و ASTM A106 دو استاندارد لوله بدون درز هستند، اما برای محدوده دمایی کاملاً متفاوت طراحی شدهاند .
| Feature | ASTM A333 Gr. 6 | ASTM A106 Gr. B |
|---|---|---|
| Service | Low Temperature | High Temperature |
| Min Design Temp | -46°C (-50°F) | -29°C (-20°F) Typical |
| Max Design Temp | ~343°C (650°F) | 427°C (800°F) |
| Charpy Impact Test | Mandatory at -46°C | Not Required |
| Impact Requirement | 18 J (13 ft-lbs) min avg | — |
| Heat Treatment | Normalized or QT | Hot Finished or Normalized |
| Matching Fitting | ASTM A420 WPL6 | ASTM A234 WPB |
| Matching Forging | ASTM A350 LF2 | ASTM A105 |
- ASTM A333 و A106 قابل جایگزینی نیستند .
- A333 برای دمای پایین و A106 برای دمای بالا طراحی شدهاند .
- هنگام استفاده از A333، تمام اجزای سیستم (اتصالات، فلنج، پیچ) باید برای سرویس دمای پایین رتبهبندی شده باشند .
کاربردهای لوله ASTM A333
لوله ASTM A333 برای سرویسهای دمای پایین در صنایع مختلف کاربرد دارد .
کاربردهای اصلی
- پایانههای LNG — خطوط انتقال گاز طبیعی مایع .
- واحدهای جداسازی هوا — خطوط اکسیژن، نیتروژن و آرگون .
- سیستمهای تبرید — خطوط سردکننده .
- مخازن LPG — ذخیره و جابهجایی گاز مایع .
- خطوط لوله در اقلیم سرد — خطوط لوله در مناطق قطبی .
- سیستمهای کاهش فشار — جایی که انبساط سریع گاز باعث سرد شدن شدید میشود .
- ASTM A333 برای سرویسهای دمای پایین تا -196°C طراحی شده است .
- Grade 6 برای سرویس تا -46°C و Grade 8 برای سرویس تا -196°C کاربرد دارد .
- هنگام استفاده از A333، اتصالات و فلنجهای همخوان (A420, A350) نیز باید استفاده شوند .
تعاریف و اصطلاحات فنی
استانداردهای مرجع مرتبط: ASME SA333 — ASTM A106 — ASTM A420 — ASTM A350 — ASME B36.10M
💬 نیاز به مشاوره فنی دارید؟
اگر پس از مطالعه این مقاله هنوز سوالی دارید، سوال فنی خود را برای مهندسین ایران اتصال آسیا ارسال کنید.
کارشناسان ما در اسرع وقت به درخواست شما رسیدگی خواهند کرد.
چرا ایران اتصال آسیا؟