ASME — استانداردهای فولاد در پایپینگ و مخازن

ASME Standards for Steel — Piping, Pressure Vessels & Materials

ASME (American Society of Mechanical Engineers) یک انجمن حرفه‌ای مهندسی آمریکایی است که مجموعه‌ای از استانداردهای بین‌المللی برای طراحی، ساخت، بازرسی و تست تجهیزات تحت فشار تدوین می‌کند. این استانداردها در سراسر جهان پذیرفته شده‌اند و مبنای طراحی و ساخت پایپینگ، مخازن تحت فشار، بویلرها و تجهیزات هسته‌ای هستند [citation:1][citation:5].

در صنعت پایپینگ، مهم‌ترین استانداردهای ASME شامل ASME B31.3 (پایپینگ فرآیندی)، ASME B16.5 (فلنج)، ASME B16.9 (اتصالات جوشی)، ASME B36.10 (ابعاد لوله) و ASME BPVC Section II (مشخصات مواد) هستند [citation:11][citation:13].

BPVC

ASME BPVC — کد بویلر و مخزن تحت فشار

ASME Boiler and Pressure Vessel Code (BPVC) مجموعه‌ای جامع از استانداردها برای طراحی، ساخت و بازرسی بویلرها، مخازن تحت فشار و تجهیزات هسته‌ای است. این کد در ۱۲ سکشن سازماندهی شده است [citation:1][citation:8].

Section II — Materials

ASME BPVC Section II مشخصات مواد مورد استفاده در ساخت تجهیزات تحت فشار را تعریف می‌کند. این سکشن به چهار بخش تقسیم می‌شود [citation:1][citation:10]:

  • Part A — Ferrous Material Specifications: مشخصات مواد آهنی (فولادها) شامل ورق، فورجینگ، ریخته‌گری، لوله و پیچ. این مشخصات با شماره‌های SA شناسایی می‌شوند و معادل ASTM هستند (مانند SA-106 معادل ASTM A106) [citation:1][citation:15].
  • Part B — Nonferrous Material Specifications: مشخصات مواد غیرآهنی (آلومینیم، مس، نیکل و آلیاژهای آن‌ها) [citation:1].
  • Part C — Specifications for Welding Rods, Electrodes, and Filler Metals: مشخصات الکترود و سیم جوش [citation:1].
  • Part D — Properties: جداول خواص مواد شامل تنش مجاز، خواص فیزیکی و نمودارهای فشار خارجی [citation:10].

سایر بخش‌های مهم BPVC

  • Section I: قواعد ساخت بویلرهای قدرت [citation:8].
  • Section VIII: قواعد ساخت مخازن تحت فشار (Div. 1, 2, 3) [citation:8].
  • Section IX: صلاحیت‌سنجی جوشکاری (WPS، PQR، WPQ) [citation:7].
نکته:
  • ASME Section II Part A شامل مشخصات SA است که معادل ASTM هستند [citation:1][citation:15].
  • ASME Section IX برای صلاحیت‌سنجی جوشکاران و رویه‌های جوشکاری الزامی است [citation:7].
  • ASME BPVC Section VIII برای مخازن تحت فشار و Section I برای بویلرها کاربرد دارد [citation:8].
B31

ASME B31 — کدهای پایپینگ

ASME B31 مجموعه استانداردهای طراحی و ساخت سیستم‌های پایپینگ است که بر اساس نوع سرویس و کاربرد به بخش‌های مختلف تقسیم می‌شود [citation:11].

ASME B31 — بخش‌های اصلی
Standard Title Application
ASME B31.1 Power Piping پایپینگ نیروگاهی (بویلر، توربین، بخار)
ASME B31.3 Process Piping پایپینگ فرآیندی (پالایشگاه، پتروشیمی، شیمیایی)
ASME B31.4 Pipeline Transportation Systems for Liquids and Slurries خطوط انتقال مایعات و دوغاب
ASME B31.5 Refrigeration Piping and Heat Transfer Components پایپینگ تبرید و انتقال حرارت
ASME B31.8 Gas Transmission and Distribution Piping Systems خطوط انتقال و توزیع گاز
ASME B31.9 Building Services Piping پایپینگ تأسیسات ساختمانی
ASME B31.12 Hydrogen Piping and Pipelines پایپینگ و خطوط هیدروژن

ASME B31.3 — Process Piping

ASME B31.3 مهم‌ترین کد پایپینگ برای صنایع پالایشگاهی، پتروشیمی و شیمیایی است. این کد الزامات طراحی، مواد، ساخت، بازرسی و تست را تعریف می‌کند. تنش مجاز مواد (S) در Table A-1 این کد ارائه شده و بر اساس دما تعیین می‌شود [citation:4][citation:11].

فرمول محاسبه ضخامت دیواره در B31.3 به‌صورت زیر است [citation:11]:

  • t = PD / (2SE + 2YP) + corrosion allowance + mill tolerance

که در آن P فشار طراحی، D قطر خارجی، S تنش مجاز، E ضریب کارایی جوش و Y ضریب وابسته به دما است [citation:11].

نکته:
  • ASME B31.3 برای پایپینگ فرآیندی و B31.1 برای پایپینگ نیروگاهی است [citation:11].
  • تنش مجاز در B31.3 بر اساس دما از Table A-1 استخراج می‌شود [citation:4].
  • B31.3 پنج دسته سرویس (Normal، Category D، M، High Pressure، Elevated Temp) تعریف می‌کند [citation:11].
B16

ASME B16 — استانداردهای فلنج، اتصالات و شیرآلات

ASME B16 مجموعه استانداردهای ابعاد، فشار-دما و طراحی فلنج‌ها، اتصالات، شیرآلات و گسکت‌ها است. این استانداردها برای سازگاری و تعویض‌پذیری اجزای مختلف از سازندگان متفاوت ضروری هستند [citation:5].

ASME B16 — استانداردهای کلیدی
Standard Title Scope
ASME B16.5 Pipe Flanges and Flanged Fittings فلنج‌ها و اتصالات فلنجی NPS 1/2 تا NPS 24 [citation:5]
ASME B16.9 Factory-Made Wrought Buttwelding Fittings اتصالات جوشی فورج (زانویی، سه‌راهی، تبدیل، کلاهک)
ASME B16.11 Forged Fittings, Socket-Welding and Threaded اتصالات سوکت‌ولدا و رزوه‌ای فورج
ASME B16.10 Face-to-Face and End-to-End Dimensions of Valves ابعاد روبه‌رو تا روبه‌رو شیرآلات
ASME B16.20 Metallic Gaskets for Pipe Flanges گسکت‌های فلزی (Spiral Wound، Ring Joint)
ASME B16.34 Valves — Flanged, Threaded, and Welding End شیرآلات فلنجی، رزوه‌ای و جوشی
ASME B16.36 Orifice Flanges فلنج‌های اوریفیس
ASME B16.47 Large Diameter Steel Flanges فلنج‌های قطر بزرگ NPS 26 تا NPS 60
نکته:
  • ASME B16.5 برای فلنج‌های NPS 1/2 تا 24 و B16.47 برای NPS 26 تا 60 است [citation:5].
  • ASME B16.9 برای اتصالات جوشی فورج (Butt Weld) کاربرد دارد.
  • ASME B16.34 برای شیرآلات فلنجی و جوشی است.
B36

ASME B36 — استانداردهای ابعادی لوله

ASME B36 استانداردهای ابعاد و وزن لوله را تعریف می‌کند. این استانداردها برای ابعاد لوله‌های فولادی و استنلس استیل کاربرد دارند [citation:6][citation:13].

ASME B36 — استانداردهای ابعادی لوله
Standard Title Application
ASME B36.10M Welded and Seamless Wrought Steel Pipe ابعاد لوله فولاد کربنی و آلیاژی، NPS 1/8 تا NPS 80 [citation:13]
ASME B36.19M Stainless Steel Pipe ابعاد لوله استنلس استیل آستنیتی، Schedule 5S تا 80S [citation:13]

سیستم Schedule در ASME B36.10

ASME B36.10M ضخامت دیواره را بر اساس Schedule Number تعریف می‌کند. Scheduleهای اصلی شامل ۵، ۱۰، ۲۰، ۳۰، ۴۰، ۶۰، ۸۰، ۱۰۰، ۱۲۰، ۱۴۰، ۱۶۰ و XXS هستند. همچنین نام‌های قدیمی STD (معادل Schedule 40)، XS (معادل Schedule 80) و XXS نیز استفاده می‌شوند [citation:13].

ASME B36.10M — نمونه ابعاد لوله (Schedule 40 و 80)
NPS DN OD (mm) SCH 40 WT (mm) SCH 80 WT (mm)
1/2"1521.32.773.73
1"2533.43.384.55
2"5060.33.915.54
4"100114.36.028.56
6"150168.37.1110.97
8"200219.18.1812.70
12"300323.910.3117.48
16"400406.412.7021.44
24"600610.017.4830.96
نکته:
  • ASME B36.10M برای لوله‌های فولاد کربنی و آلیاژی است [citation:13].
  • ASME B36.19M برای لوله‌های استنلس استیل آستنیتی با Scheduleهای S است [citation:13].
  • قطر خارجی (OD) برای یک NPS مشخص در هر دو استاندارد یکسان است [citation:13].
Other

سایر استانداردهای مهم ASME

سایر استانداردهای ASME در صنعت پایپینگ
Standard Title Application
ASME B1.1 Unified Inch Screw Threads (UN and UNR Thread Form) رزوه‌های اینچی یکپارچه
ASME B1.20.1 Pipe Threads, General Purpose (Inch) رزوه‌های لوله‌ای اینچی (NPT)
ASME B18.2.1 Square and Hex Bolts and Screws پیچ‌های مربعی و شش‌گوش
ASME B18.2.2 Square and Hex Nuts مهره‌های مربعی و شش‌گوش
ASME PTC 19.3 Temperature Measurement اندازه‌گیری دما
ASME B31G Manual for Determining the Remaining Strength of Corroded Pipelines تعیین استحکام باقیمانده خطوط لوله خورده
سوالات متداول — ASME
ASME چیست و چه کاربردی دارد؟
ASME (انجمن مهندسان مکانیک آمریکا) مجموعه‌ای از استانداردهای بین‌المللی برای طراحی، ساخت، بازرسی و تست تجهیزات تحت فشار تدوین می‌کند. این استانداردها در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و نیروگاهی در سراسر جهان پذیرفته شده‌اند [citation:1][citation:5].
تفاوت ASME و ASTM چیست؟
ASTM مشخصات مواد (ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی) را تعریف می‌کند. ASME استانداردهای طراحی، ساخت و بازرسی تجهیزات را تعیین می‌کند. ASME Section II Part A مشخصات SA را ارائه می‌دهد که معادل ASTM هستند [citation:1][citation:15].
ASME B31.3 برای چه کاربردهایی است؟
ASME B31.3 کد پایپینگ فرآیندی برای صنایع پالایشگاهی، پتروشیمی و شیمیایی است. این کد الزامات طراحی، مواد، ساخت، بازرسی و تست را تعریف می‌کند [citation:11].
ASME B16.5 چه چیزی را پوشش می‌دهد؟
ASME B16.5 فلنج‌ها و اتصالات فلنجی NPS 1/2 تا NPS 24 را پوشش می‌دهد و شامل فشار-دما، مواد، ابعاد، تلرانس‌ها و روش‌های تست است [citation:5].
تفاوت ASME B36.10 و B36.19 چیست؟
B36.10M برای لوله‌های فولاد کربنی و آلیاژی است و B36.19M برای لوله‌های استنلس استیل آستنیتی. Scheduleهای B36.19 با پسوند S (مانند 10S، 40S، 80S) مشخص می‌شوند [citation:13].
ASME BPVC Section II شامل چه چیزی است؟
Section II Materials شامل چهار بخش است: Part A (مواد آهنی)، Part B (مواد غیرآهنی)، Part C (الکترود و سیم جوش) و Part D (خواص مواد) [citation:1][citation:10].
ASME Section IX برای چه کاری است؟
ASME BPVC Section IX الزامات صلاحیت‌سنجی جوشکاری شامل WPS (رویه جوشکاری)، PQR (گزارش صلاحیت رویه) و WPQ (صلاحیت جوشکار) را تعریف می‌کند [citation:7].
ASME B31.3 تنش مجاز مواد را چگونه تعیین می‌کند؟
تنش مجاز (S) در ASME B31.3 Table A-1 بر اساس دما ارائه می‌شود و از حداقل مقادیر زیر محاسبه می‌گردد: ۱/۳ استحکام کششی، ۲/۳ استحکام تسلیم، ۱۰۰٪ تنش خزش برای نرخ ۰.۰۱٪/۱۰۰۰ ساعت و ۶۷٪ تنش پارگی در ۱۰۰,۰۰۰ ساعت [citation:4][citation:11].

تعاریف و اصطلاحات فنی

ASME انجمن مهندسان مکانیک آمریکا
BPVC کد بویلر و مخزن تحت فشار
ASME B31.3 کد پایپینگ فرآیندی
ASME B16.5 استاندارد فلنج و اتصالات فلنجی
ASME B16.9 استاندارد اتصالات جوشی فورج
ASME B36.10M استاندارد ابعاد لوله فولادی
ASME B36.19M استاندارد ابعاد لوله استنلس
Section II مشخصات مواد BPVC
Section IX صلاحیت‌سنجی جوشکاری
Allowable Stress (S) تنش مجاز مواد
WPS / PQR / WPQ رویه جوشکاری، گزارش صلاحیت، صلاحیت جوشکار
Schedule ضخامت دیواره لوله
منبع داده‌ها: ASME — American Society of Mechanical Engineers , Projectmaterials — What Is ASME B31.3? , Projectmaterials — What Is ASME B36.10?
استانداردهای مرجع مرتبط: ASME BPVC Section II — ASME BPVC Section VIII — ASME BPVC Section IX — ASME B31.1 — ASME B31.3 — ASME B31.4 — ASME B31.8 — ASME B16.5 — ASME B16.9 — ASME B16.11 — ASME B16.34 — ASME B36.10M — ASME B36.19M
این مطلب توسط تیم مهندسی صنایع فولادی ایران اتصال آسیا تهیه و تدوین شده است و محتوای فنی آن بر اساس استانداردهای معتبر بین‌المللی، منابع مهندسی و داده‌های فنی قابل استناد تنظیم شده است. این صفحه با هدف ارائه یک مرجع کاربردی و قابل اتکا برای مهندسان، کارشناسان، طراحان، بازرسان و فعالان صنعت پایپینگ تهیه شده است.
نیاز به مشاوره فنی · ایران اتصال

💬 نیاز به مشاوره فنی دارید؟

اگر پس از مطالعه این مقاله هنوز سوالی دارید، سوال فنی خود را برای مهندسین ایران اتصال آسیا ارسال کنید.
کارشناسان ما در اسرع وقت به درخواست شما رسیدگی خواهند کرد.

تلفن مشاوره: 34811-021
موبایل:7923 178 0912
ساعات پاسخگویی: شنبه تا چهارشنبه

چرا ایران اتصال آسیا؟

بیش از ۳۰ سال تجربه تولید
مشاوره فنی مهندسی
استانداردهای بین‌المللی کیفیت
گستره وسیع اتصالات جوشی
ماسکوت ایران اتصال
سوال و نظرات خود را درباره این مقاله ارسال فرمایید