ASME — استانداردهای فولاد در پایپینگ و مخازن
ASME (American Society of Mechanical Engineers) یک انجمن حرفهای مهندسی آمریکایی است که مجموعهای از استانداردهای بینالمللی برای طراحی، ساخت، بازرسی و تست تجهیزات تحت فشار تدوین میکند. این استانداردها در سراسر جهان پذیرفته شدهاند و مبنای طراحی و ساخت پایپینگ، مخازن تحت فشار، بویلرها و تجهیزات هستهای هستند [citation:1][citation:5].
در صنعت پایپینگ، مهمترین استانداردهای ASME شامل ASME B31.3 (پایپینگ فرآیندی)، ASME B16.5 (فلنج)، ASME B16.9 (اتصالات جوشی)، ASME B36.10 (ابعاد لوله) و ASME BPVC Section II (مشخصات مواد) هستند [citation:11][citation:13].
ASME BPVC — کد بویلر و مخزن تحت فشار
ASME Boiler and Pressure Vessel Code (BPVC) مجموعهای جامع از استانداردها برای طراحی، ساخت و بازرسی بویلرها، مخازن تحت فشار و تجهیزات هستهای است. این کد در ۱۲ سکشن سازماندهی شده است [citation:1][citation:8].
Section II — Materials
ASME BPVC Section II مشخصات مواد مورد استفاده در ساخت تجهیزات تحت فشار را تعریف میکند. این سکشن به چهار بخش تقسیم میشود [citation:1][citation:10]:
- Part A — Ferrous Material Specifications: مشخصات مواد آهنی (فولادها) شامل ورق، فورجینگ، ریختهگری، لوله و پیچ. این مشخصات با شمارههای SA شناسایی میشوند و معادل ASTM هستند (مانند SA-106 معادل ASTM A106) [citation:1][citation:15].
- Part B — Nonferrous Material Specifications: مشخصات مواد غیرآهنی (آلومینیم، مس، نیکل و آلیاژهای آنها) [citation:1].
- Part C — Specifications for Welding Rods, Electrodes, and Filler Metals: مشخصات الکترود و سیم جوش [citation:1].
- Part D — Properties: جداول خواص مواد شامل تنش مجاز، خواص فیزیکی و نمودارهای فشار خارجی [citation:10].
سایر بخشهای مهم BPVC
- Section I: قواعد ساخت بویلرهای قدرت [citation:8].
- Section VIII: قواعد ساخت مخازن تحت فشار (Div. 1, 2, 3) [citation:8].
- Section IX: صلاحیتسنجی جوشکاری (WPS، PQR، WPQ) [citation:7].
- ASME Section II Part A شامل مشخصات SA است که معادل ASTM هستند [citation:1][citation:15].
- ASME Section IX برای صلاحیتسنجی جوشکاران و رویههای جوشکاری الزامی است [citation:7].
- ASME BPVC Section VIII برای مخازن تحت فشار و Section I برای بویلرها کاربرد دارد [citation:8].
ASME B31 — کدهای پایپینگ
ASME B31 مجموعه استانداردهای طراحی و ساخت سیستمهای پایپینگ است که بر اساس نوع سرویس و کاربرد به بخشهای مختلف تقسیم میشود [citation:11].
| Standard | Title | Application |
|---|---|---|
| ASME B31.1 | Power Piping | پایپینگ نیروگاهی (بویلر، توربین، بخار) |
| ASME B31.3 | Process Piping | پایپینگ فرآیندی (پالایشگاه، پتروشیمی، شیمیایی) |
| ASME B31.4 | Pipeline Transportation Systems for Liquids and Slurries | خطوط انتقال مایعات و دوغاب |
| ASME B31.5 | Refrigeration Piping and Heat Transfer Components | پایپینگ تبرید و انتقال حرارت |
| ASME B31.8 | Gas Transmission and Distribution Piping Systems | خطوط انتقال و توزیع گاز |
| ASME B31.9 | Building Services Piping | پایپینگ تأسیسات ساختمانی |
| ASME B31.12 | Hydrogen Piping and Pipelines | پایپینگ و خطوط هیدروژن |
ASME B31.3 — Process Piping
ASME B31.3 مهمترین کد پایپینگ برای صنایع پالایشگاهی، پتروشیمی و شیمیایی است. این کد الزامات طراحی، مواد، ساخت، بازرسی و تست را تعریف میکند. تنش مجاز مواد (S) در Table A-1 این کد ارائه شده و بر اساس دما تعیین میشود [citation:4][citation:11].
فرمول محاسبه ضخامت دیواره در B31.3 بهصورت زیر است [citation:11]:
- t = PD / (2SE + 2YP) + corrosion allowance + mill tolerance
که در آن P فشار طراحی، D قطر خارجی، S تنش مجاز، E ضریب کارایی جوش و Y ضریب وابسته به دما است [citation:11].
- ASME B31.3 برای پایپینگ فرآیندی و B31.1 برای پایپینگ نیروگاهی است [citation:11].
- تنش مجاز در B31.3 بر اساس دما از Table A-1 استخراج میشود [citation:4].
- B31.3 پنج دسته سرویس (Normal، Category D، M، High Pressure، Elevated Temp) تعریف میکند [citation:11].
ASME B16 — استانداردهای فلنج، اتصالات و شیرآلات
ASME B16 مجموعه استانداردهای ابعاد، فشار-دما و طراحی فلنجها، اتصالات، شیرآلات و گسکتها است. این استانداردها برای سازگاری و تعویضپذیری اجزای مختلف از سازندگان متفاوت ضروری هستند [citation:5].
| Standard | Title | Scope |
|---|---|---|
| ASME B16.5 | Pipe Flanges and Flanged Fittings | فلنجها و اتصالات فلنجی NPS 1/2 تا NPS 24 [citation:5] |
| ASME B16.9 | Factory-Made Wrought Buttwelding Fittings | اتصالات جوشی فورج (زانویی، سهراهی، تبدیل، کلاهک) |
| ASME B16.11 | Forged Fittings, Socket-Welding and Threaded | اتصالات سوکتولدا و رزوهای فورج |
| ASME B16.10 | Face-to-Face and End-to-End Dimensions of Valves | ابعاد روبهرو تا روبهرو شیرآلات |
| ASME B16.20 | Metallic Gaskets for Pipe Flanges | گسکتهای فلزی (Spiral Wound، Ring Joint) |
| ASME B16.34 | Valves — Flanged, Threaded, and Welding End | شیرآلات فلنجی، رزوهای و جوشی |
| ASME B16.36 | Orifice Flanges | فلنجهای اوریفیس |
| ASME B16.47 | Large Diameter Steel Flanges | فلنجهای قطر بزرگ NPS 26 تا NPS 60 |
- ASME B16.5 برای فلنجهای NPS 1/2 تا 24 و B16.47 برای NPS 26 تا 60 است [citation:5].
- ASME B16.9 برای اتصالات جوشی فورج (Butt Weld) کاربرد دارد.
- ASME B16.34 برای شیرآلات فلنجی و جوشی است.
ASME B36 — استانداردهای ابعادی لوله
ASME B36 استانداردهای ابعاد و وزن لوله را تعریف میکند. این استانداردها برای ابعاد لولههای فولادی و استنلس استیل کاربرد دارند [citation:6][citation:13].
| Standard | Title | Application |
|---|---|---|
| ASME B36.10M | Welded and Seamless Wrought Steel Pipe | ابعاد لوله فولاد کربنی و آلیاژی، NPS 1/8 تا NPS 80 [citation:13] |
| ASME B36.19M | Stainless Steel Pipe | ابعاد لوله استنلس استیل آستنیتی، Schedule 5S تا 80S [citation:13] |
سیستم Schedule در ASME B36.10
ASME B36.10M ضخامت دیواره را بر اساس Schedule Number تعریف میکند. Scheduleهای اصلی شامل ۵، ۱۰، ۲۰، ۳۰، ۴۰، ۶۰، ۸۰، ۱۰۰، ۱۲۰، ۱۴۰، ۱۶۰ و XXS هستند. همچنین نامهای قدیمی STD (معادل Schedule 40)، XS (معادل Schedule 80) و XXS نیز استفاده میشوند [citation:13].
| NPS | DN | OD (mm) | SCH 40 WT (mm) | SCH 80 WT (mm) |
|---|---|---|---|---|
| 1/2" | 15 | 21.3 | 2.77 | 3.73 |
| 1" | 25 | 33.4 | 3.38 | 4.55 |
| 2" | 50 | 60.3 | 3.91 | 5.54 |
| 4" | 100 | 114.3 | 6.02 | 8.56 |
| 6" | 150 | 168.3 | 7.11 | 10.97 |
| 8" | 200 | 219.1 | 8.18 | 12.70 |
| 12" | 300 | 323.9 | 10.31 | 17.48 |
| 16" | 400 | 406.4 | 12.70 | 21.44 |
| 24" | 600 | 610.0 | 17.48 | 30.96 |
- ASME B36.10M برای لولههای فولاد کربنی و آلیاژی است [citation:13].
- ASME B36.19M برای لولههای استنلس استیل آستنیتی با Scheduleهای S است [citation:13].
- قطر خارجی (OD) برای یک NPS مشخص در هر دو استاندارد یکسان است [citation:13].
سایر استانداردهای مهم ASME
| Standard | Title | Application |
|---|---|---|
| ASME B1.1 | Unified Inch Screw Threads (UN and UNR Thread Form) | رزوههای اینچی یکپارچه |
| ASME B1.20.1 | Pipe Threads, General Purpose (Inch) | رزوههای لولهای اینچی (NPT) |
| ASME B18.2.1 | Square and Hex Bolts and Screws | پیچهای مربعی و ششگوش |
| ASME B18.2.2 | Square and Hex Nuts | مهرههای مربعی و ششگوش |
| ASME PTC 19.3 | Temperature Measurement | اندازهگیری دما |
| ASME B31G | Manual for Determining the Remaining Strength of Corroded Pipelines | تعیین استحکام باقیمانده خطوط لوله خورده |
تعاریف و اصطلاحات فنی
استانداردهای مرجع مرتبط: ASME BPVC Section II — ASME BPVC Section VIII — ASME BPVC Section IX — ASME B31.1 — ASME B31.3 — ASME B31.4 — ASME B31.8 — ASME B16.5 — ASME B16.9 — ASME B16.11 — ASME B16.34 — ASME B36.10M — ASME B36.19M
💬 نیاز به مشاوره فنی دارید؟
اگر پس از مطالعه این مقاله هنوز سوالی دارید، سوال فنی خود را برای مهندسین ایران اتصال آسیا ارسال کنید.
کارشناسان ما در اسرع وقت به درخواست شما رسیدگی خواهند کرد.
چرا ایران اتصال آسیا؟