فولاد سبز (Green Steel) — تعریف، چالشها و افق ۲۰۳۰
فولاد سبز (Green Steel) به تولید فولاد بدون استفاده از سوختهای فسیلی گفته میشود. صنعت فولاد، امروزه یکی از بزرگترین منابع انتشار CO₂ در جهان است و حدود ۸ درصد از کل انتشار جهانی را به خود اختصاص میدهد. به همین دلیل، کاهش انتشار کربن در این صنعت، کلید اصلی مقابله با تغییرات اقلیمی است.
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، برای دستیابی به اهداف اقلیمی جهان، انتشار گازهای گلخانهای ناشی از فولاد باید تا سال ۲۰۵۰ حداقل ۵۰ درصد کاهش یابد و پس از آن نیز ادامه یابد. فولاد سبز، پاسخی به این چالش است.
فولاد سبز چیست؟ — تعریف و فناوریهای تولید
در تعریف ساده، فولاد سبز، تولید فولاد بدون استفاده از سوختهای فسیلی است. در حال حاضر حدود ۷۵ درصد فولاد جهان در کورههای بلند زغالسوز تولید میشود که حجم عظیمی از CO₂ را به جو منتشر میکنند. دمای این کورهها به بیش از ۱۰۰۰ درجه سانتیگراد میرسد و نیاز به انرژی بسیار زیادی دارند.
۱. هیدروژن سبز (Green Hydrogen)
هیدروژن سبز یکی از راهحلهای اصلی برای کاهش ردپای کربن صنعت فولاد است. بر اساس گزارش گروه میتسوبیشی هوی ایندستریز (MHI)، هیدروژن هنگام سوختن تنها آب تولید میکند. اگر این هیدروژن از طریق الکترولیز با استفاده از آب و برق تجدیدپذیر تولید شود، کاملاً بدون انتشار CO₂ خواهد بود.
۲. هیدروژن آبی (Blue Hydrogen)
هیدروژن میتواند از سوختهای فسیلی نیز تولید شود، اما در این حالت باید از فناوریهای جذب، استفاده و ذخیره کربن (CCUS) استفاده شود تا انتشار CO₂ کاهش یابد. این نوع هیدروژن، هیدروژن آبی (Blue Hydrogen) نامیده میشود.
۳. کوره قوس الکتریکی (EAF)
کورههای قوس الکتریکی (EAF) گزینهی دیگری هستند که بهتدریج جایگزین کورههای بلند سنتی میشوند. با این حال، این کورهها همیشه با برق تجدیدپذیر تغذیه نمیشوند و بنابراین فولاد تولیدی آنها همیشه «سبز» نیست.
| Technology | Energy Source | CO₂ Emission | Key Challenge |
|---|---|---|---|
| Green Hydrogen | Renewable Electricity | Zero (when using renewables) | Availability and cost |
| Blue Hydrogen | Fossil Fuels + CCUS | Low (with CCS) | CCUS infrastructure |
| Electric Arc Furnace (EAF) | Grid Electricity | Depends on grid mix | Not always renewable |
| Blast Furnace (Baseline) | Coal / Coke | High (~1.8 t CO₂/t) | Main source of emissions |
- حدود ۷۵٪ فولاد جهان هنوز در کورههای بلند زغالسوز تولید میشود.
- هیدروژن سبز، تنها آب تولید میکند و اگر با برق تجدیدپذیر ساخته شود، کاملاً بدون CO₂ است.
- هیدروژن آبی از سوخت فسیلی تولید میشود اما با CCUS، انتشار آن کاهش مییابد.
چرا همه فولاد سبز نیست؟ — چالشهای صنعت
۱. انتقال کند به کوره قوس الکتریکی
برخی از بزرگترین تولیدکنندگان فولاد جهان قصد دارند با افزایش استفاده از کورههای الکتریکی، ردپای کربن خود را کاهش دهند. اما بر اساس گزارش سازمان غیردولتی Global Energy Monitor، انتقال از کورههای بلند سنتی به کورههای قوس الکتریکی «راکد» است و بهطور قابل توجهی از اهداف کربنزدایی عقب مانده است.
این گزارش میگوید ۳۱ درصد از ظرفیت فعلی فولادسازی جهان از کورههای الکتریکی استفاده میکند، اما تنها ۲۸ درصد از ظرفیت در حال ساخت، از این فناوری استفاده خواهند کرد. نویسنده این گزارش، کیتلین سوالک، اعلام کرده: «ما باید سرمایهگذاری در تجهیزات کوره بلند زغالسوز را متوقف کنیم و انتقال به سمت فولادسازی با کوره قوس الکتریکی را تسریع نماییم.»
۲. مشکل دسترسی به هیدروژن کمکربن
راهحل هیدروژن نیز با موانعی روبرو است. یک افسر فناوری MHI میگوید: «مانع واقعی برای فولاد سبز، بهسادگی در دسترس بودن هیدروژن کمکربن است.» توسعه این فناوری نیازمند مقادیر عظیمی از هیدروژن سبز یا آبی است.
۳. هزینه بالای تولید
در یک کلام، تولید هیدروژن پاک در مقیاس بزرگ نیازمند میلیاردها دلار سرمایهگذاری در تولید برق تجدیدپذیر است. با این حال، این بخش همچنان یکی از ارکان اصلی جاهطلبی اتحادیه اروپا برای دستیابی به انتشار صفر خالص (Net Zero) تا سال ۲۰۵۰ است. برنامه REPowerEU هدفگذاری کرده است که استفاده از هیدروژن تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰ بهطور قابل توجهی افزایش یابد.
| Challenge | Description | Current Status |
|---|---|---|
| Slow EAF Transition | کندی انتقال به کوره قوس الکتریکی | Stagnant (راکد) |
| EAF Capacity Share | سهم فعلی کوره قوس از ظرفیت | 31% (current) / 28% (under construction) |
| Low-Carbon Hydrogen | دسترسی به هیدروژن کمکربن | Main Roadblock |
| Investment Need | سرمایهگذاری در برق تجدیدپذیر | Billions of dollars |
| EU Net Zero Target | هدف اتحادیه اروپا | 2050 |
- ۳۱٪ ظرفیت فعلی فولادسازی جهان از کورههای الکتریکی استفاده میکند.
- تنها ۲۸٪ از ظرفیت در حال ساخت از این فناوری بهره خواهند برد.
- مانع اصلی فولاد سبز، در دسترس بودن هیدروژن کمکربن است.
- تولید هیدروژن پاک در مقیاس بزرگ، نیازمند میلیاردها دلار سرمایهگذاری است.
هزینه فولاد سبز و تلاشهای جهانی
هزینههای کلان کربنزدایی
آرسلور میتال (ArcelorMittal)، بزرگترین فولادساز اروپا، به فایننشال تایمز اعلام کرد که کربنزدایی عملیات خود در این قاره، مطابق با اهداف اتحادیه اروپا، میتواند تا ۴۰ میلیارد دلار هزینه داشته باشد. این رقم، مقیاس سرمایهگذاری مورد نیاز برای گذار به فولاد سبز را نشان میدهد.
تعهد چین به کربن صفر
چین نیز متعهد شده است که تا سال ۲۰۶۰ به بیطرفی کربن (Carbon Neutrality) دست یابد. دستیابی به این هدف، نیازمند کاهش انتشار از کارخانههای فولاد چین است که مسئول یکسوم کل آلودگی CO₂ این کشور هستند. چین در حال حاضر نیمی از فولاد جهان را تولید میکند.
نقش اتحادیه اروپا
اتحادیه اروپا با برنامه REPowerEU، هدفگذاری کرده است که استفاده از هیدروژن تجدیدپذیر را تا سال ۲۰۳۰ بهطور قابل توجهی افزایش دهد. این برنامه، بخشی از تلاشهای اروپا برای دستیابی به انتشار صفر خالص (Net Zero) تا سال ۲۰۵۰ است.
| Player | Commitment | Target / Cost |
|---|---|---|
| European Union | Net Zero Emissions | 2050 |
| REPowerEU | Increase Renewable Hydrogen Use | 2030 |
| ArcelorMittal | Decarbonize European Operations | Up to $40 Billion |
| China | Carbon Neutrality | 2060 |
| MHI (Mitsubishi) | Green / Blue Hydrogen Technology | Scaled Deployment |
| Global Energy Monitor | Accelerate EAF Transition | Advocacy Report |
- آرسلور میتال هزینه کربنزدایی اروپا را تا ۴۰ میلیارد دلار برآورد کرده است.
- چین متعهد به بیطرفی کربن تا ۲۰۶۰ شده و نیمی از فولاد جهان را تولید میکند.
- برنامه REPowerEU هدفگذاری افزایش هیدروژن تجدیدپذیر تا ۲۰۳۰ را دارد.
- اتحادیه اروپا هدف Net Zero را تا ۲۰۵۰ دنبال میکند.
- فولاد سبز، تولید فولاد بدون استفاده از سوختهای فسیلی است.
- صنعت فولاد حدود ۸٪ از کل انتشار جهانی CO₂ را به خود اختصاص میدهد.
- حدود ۷۵٪ فولاد جهان هنوز در کورههای بلند زغالسوز تولید میشود.
- هیدروژن سبز، هیدروژن آبی و کوره قوس الکتریکی، سه مسیر اصلی تولید فولاد سبز هستند.
- مانع اصلی فولاد سبز، هزینه بالا و در دسترس نبودن هیدروژن کمکربن در مقیاس صنعتی است.
تعاریف و اصطلاحات فنی
استانداردهای مرجع مرتبط: ISO 14064 — ISO 50001 — GHG Protocol
💬 نیاز به مشاوره فنی دارید؟
اگر پس از مطالعه این مقاله هنوز سوالی دارید، سوال فنی خود را برای مهندسین ایران اتصال آسیا ارسال کنید.
کارشناسان ما در اسرع وقت به درخواست شما رسیدگی خواهند کرد.
چرا ایران اتصال آسیا؟