متریال پیچ و مهره فلنج — Bolt Materials
راهنمای کامل متریالهای پیچ و مهره فلنج — استانداردهای ASTM A193 (دمای بالا)، A320 (دمای پایین)، A453 (دمای بالا)، A182 (دوبلکس) — جداول ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی و محدوده دما
تصویر: متریال پیچ و مهره فلنج — استانداردهای ASTM A193, A320, A453, A182
۱. مقدمه — اهمیت انتخاب متریال پیچ و مهره
انتخاب متریال پیچ و مهره در اتصالات فلنجی، یکی از مهمترین تصمیمات مهندسی است که تأثیر مستقیم بر ایمنی، یکپارچگی و طول عمر سیستم دارد. پیچ و مهرهها باید بر اساس دمای کاری، فشار کاری، نوع سیال و شرایط محیطی انتخاب شوند تا از نشتی، خوردگی، شکست و سایر خرابیها جلوگیری شود.
استانداردهای اصلی برای متریال پیچ و مهره در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی عبارتند از ASTM A193 (سرویس دمای بالا)، ASTM A320 (سرویس دمای پایین)، ASTM A453 (سرویس دمای بالا با آلیاژهای خاص) و ASTM A182 (سرویسهای دوبلکس و سوپر دوبلکس). در این صفحه، تمامی این استانداردها و گریدهای مرتبط را بهتفصیل بررسی میکنیم.
🔑 نکته کلیدی: انتخاب متریال پیچ و مهره باید با متریال فلنج و گسکت هماهنگ باشد. برای مثال، در سرویس ترش (Sour Service)، تمام اجزای اتصال (فلنج، گسکت، پیچ و مهره) باید با الزامات NACE MR0175 مطابقت داشته باشند.
- ASTM A193: پیچهای آلیاژی و زنگنزن برای سرویسهای با دمای بالا
- ASTM A320: پیچهای آلیاژی و زنگنزن برای سرویسهای با دمای پایین
- ASTM A453: پیچهای آلیاژی برای سرویسهای با دمای بالا (Grade 660)
- ASTM A182: پیچهای دوبلکس و سوپر دوبلکس
- ASTM A194: مهرهها برای پیچهای با دمای بالا و پایین
- NACE MR0175 / ISO 15156: الزامات سرویس ترش (Sour Service)
۲. ASTM A193 — پیچهای آلیاژی و زنگنزن برای سرویسهای با دمای بالا
استاندارد ASTM A193 رایجترین استاندارد برای پیچهای استادبولت در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی است. این استاندارد برای سرویسهای با دمای بالا (High-Temperature Service) طراحی شده و شامل گریدهای مختلف آلیاژی و زنگنزن میشود.
۲.۱. گریدهای رایج ASTM A193
- B7: پرکاربردترین گرید — فولاد آلیاژی AISI 4140/4142 با عملیات کوئنچ و تمپر
- B7M: گرید B7 با کنترل سختی برای سرویس ترش
- B8 Class 1: فولاد زنگنزن AISI 304 با کاربید سولوشن تریتد
- B8 Class 2: فولاد زنگنزن AISI 304 با کاربید سولوشن تریتد و کرنش سختشده
- B8M Class 1: فولاد زنگنزن AISI 316 با کاربید سولوشن تریتد
- B8M Class 2: فولاد زنگنزن AISI 316 با کاربید سولوشن تریتد و کرنش سختشده
- B8T: فولاد زنگنزن AISI 321 (تثبیت شده با تیتانیوم)
- B6: فولاد زنگنزن ۴۱۰ (مارتنزیتی)
- B16: فولاد آلیاژی با مقاومت به خزش بالا
۲.۲. ترکیب شیمیایی گریدهای رایج ASTM A193
| عنصر | B7 (AISI 4140) | B8 (AISI 304) | B8M (AISI 316) |
|---|---|---|---|
| کربن (C) | ۰.۳۸-۰.۴۸% | ۰.۰۸% max | ۰.۰۸% max |
| منگنز (Mn) | ۰.۷۵-۱.۰۰% | ۲.۰۰% max | ۲.۰۰% max |
| فسفر (P) | ۰.۰۳۵% max | ۰.۰۴۵% max | ۰.۰۴۵% max |
| گوگرد (S) | ۰.۰۴۰% max | ۰.۰۳۰% max | ۰.۰۳۰% max |
| سیلیکون (Si) | ۰.۱۵-۰.۳۵% | ۱.۰۰% max | ۱.۰۰% max |
| کروم (Cr) | ۰.۸۰-۱.۱۰% | ۱۸.۰-۲۰.۰% | ۱۶.۰-۱۸.۰% |
| نیکل (Ni) | — | ۸.۰-۱۱.۰% | ۱۰.۰-۱۴.۰% |
| مولیبدن (Mo) | ۰.۱۵-۰.۲۵% | — | ۲.۰۰-۳.۰۰% |
۲.۳. خواص مکانیکی گریدهای ASTM A193
| گرید | سایز (اینچ) | استحکام کششی (ksi) | استحکام تسلیم (ksi) | ازدیاد طول (%) | RA (%) | سختی (HBW max) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| B7 | تا ۲.۱/۲ | ۱۲۵ | ۱۰۵ | ۱۶ | ۵۰ | ۳۲۱ |
| B7 | ۲.۵/۸-۴ | ۱۱۵ | ۹۵ | ۱۶ | ۵۰ | ۳۲۱ |
| B7 | ۴.۱/۸-۷ | ۱۰۰ | ۷۵ | ۱۸ | ۵۰ | ۳۲۱ |
| B8 Cl1 | همه | ۷۵ | ۳۰ | ۳۰ | ۵۰ | ۲۲۳ |
| B8M Cl1 | همه | ۷۵ | ۳۰ | ۳۰ | ۵۰ | ۲۲۳ |
| B8 Cl2 | تا ۳/۴ | ۱۲۵ | ۱۰۰ | ۱۲ | ۳۵ | ۳۲۱ |
| B8 Cl2 | ۷/۸-۱ | ۱۱۵ | ۸۰ | ۱۵ | ۳۵ | ۳۲۱ |
| B8 Cl2 | ۱.۱/۸-۱.۱/۴ | ۱۰۵ | ۶۵ | ۲۰ | ۳۵ | ۳۲۱ |
| B8 Cl2 | ۱.۳/۸-۱.۱/۲ | ۱۰۰ | ۵۰ | ۲۸ | ۴۵ | ۳۲۱ |
| B8M Cl2 | تا ۳/۴ | ۱۱۰ | ۹۵ | ۱۵ | ۴۵ | ۳۲۱ |
| B8M Cl2 | ۷/۸-۱ | ۱۰۰ | ۸۰ | ۲۰ | ۴۵ | ۳۲۱ |
| B8M Cl2 | ۱.۱/۸-۱.۱/۴ | ۹۵ | ۶۵ | ۲۵ | ۴۵ | ۳۲۱ |
| B8M Cl2 | ۱.۳/۸-۱.۱/۲ | ۹۰ | ۵۰ | ۳۰ | ۴۵ | ۳۲۱ |
۲.۴. محدوده دمای کاری ASTM A193
| متریال | حداقل دما (°C) | حداکثر دما (°C) | گرید |
|---|---|---|---|
| فولاد کربنی | -۲۹ | ۳۰۰ | — |
| A193 B7 / L7 | -۷۳ | ۴۰۰ | B7, L7 |
| A193 B6 | ۰ | ۵۰۰ | B6 |
| A193 B8 | -۲۰۰ | ۵۷۵ | B8 |
| A193 B16 | ۰ | ۵۲۰ | B16 |
| A193 B17B | -۲۹ | ۶۵۰ | B17B |
| Inconel 718 (A913) | ۰ | ۷۵۰ | — |
| A453 Gr. 660 | -۲۹ | ۵۳۸ | Grade 660 |
۳. ASTM A320 — پیچهای آلیاژی و زنگنزن برای سرویسهای با دمای پایین
استاندارد ASTM A320 برای پیچهای استادبولت در سرویسهای با دمای پایین (Low-Temperature Service) طراحی شده است. این استاندارد شامل گریدهای آلیاژی و زنگنزن با الزامات تست ضربه (Charpy Impact) در دماهای پایین است.
۳.۱. گریدهای رایج ASTM A320
- L7: فولاد آلیاژی AISI 4140/4142 با کوئنچ و تمپر (دمای پایین)
- L7M: گرید L7 با کنترل سختی برای سرویس ترش
- L43: فولاد آلیاژی AISI 4340 با کوئنچ و تمپر
- B8 Class 1: فولاد زنگنزن AISI 304 با کاربید سولوشن تریتد
- B8 Class 2: فولاد زنگنزن AISI 304 با کاربید سولوشن تریتد و کرنش سختشده
- B8M Class 1: فولاد زنگنزن AISI 316 با کاربید سولوشن تریتد
- B8M Class 2: فولاد زنگنزن AISI 316 با کاربید سولوشن تریتد و کرنش سختشده
- B8T: فولاد زنگنزن AISI 321 (تثبیت شده با تیتانیوم)
- B8C: فولاد زنگنزن AISI 347 (تثبیت شده با نیوبیوم)
۳.۲. خواص مکانیکی ASTM A320
| گرید | سایز (اینچ) | استحکام کششی (ksi) | استحکام تسلیم (ksi) | تست ضربه | ازدیاد طول (%) | RA (%) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| L7 | تا ۲.۱/۲ | ۱۲۵ | ۱۰۵ | ۲۰ ft-lbf @ -150°F | ۱۶ | ۵۰ |
| L43 | تا ۴ | ۱۲۵ | ۱۰۵ | ۲۰ ft-lbf @ -150°F | ۱۶ | ۵۰ |
| B8 Cl1 | همه | ۷۵ | ۳۰ | N/A | ۳۰ | ۵۰ |
| B8M Cl1 | همه | ۷۵ | ۳۰ | N/A | ۳۰ | ۵۰ |
| B8 Cl2 | تا ۳/۴ | ۱۲۵ | ۱۰۰ | N/A | ۱۲ | ۳۵ |
| B8 Cl2 | ۷/۸-۱ | ۱۱۵ | ۸۰ | N/A | ۱۵ | ۳۵ |
| B8 Cl2 | ۱.۱/۸-۱.۱/۴ | ۱۰۵ | ۶۵ | N/A | ۲۰ | ۳۵ |
| B8 Cl2 | ۱.۳/۸-۱.۱/۲ | ۱۰۰ | ۵۰ | N/A | ۲۸ | ۴۵ |
| B8M Cl2 | تا ۳/۴ | ۱۱۰ | ۹۵ | N/A | ۱۵ | ۴۵ |
| B8M Cl2 | ۷/۸-۱ | ۱۰۰ | ۸۰ | N/A | ۲۰ | ۴۵ |
| B8M Cl2 | ۱.۱/۸-۱.۱/۴ | ۹۵ | ۶۵ | N/A | ۲۵ | ۴۵ |
| B8M Cl2 | ۱.۳/۸-۱.۱/۲ | ۹۰ | ۵۰ | N/A | ۳۰ | ۴۵ |
۴. ASTM A453 — پیچهای آلیاژی برای سرویسهای با دمای بالا (Grade 660)
استاندارد ASTM A453 برای پیچهای آلیاژی با مقاومت بالا در سرویسهای با دمای بالا (High-Temperature Service) مانند مبدلهای حرارتی، رآکتورها و توربینها طراحی شده است. رایجترین گرید، Grade 660 (معروف به A286) است که یک آلیاژ نیکل-آهن-کروم با استحکام بالا در دماهای بالا است.
۴.۱. گریدهای ASTM A453
- Grade 660: پرکاربردترین گرید — آلیاژ A286
- Grade 651: آلیاژ با مقاومت به خزش
- Grade 662: آلیاژ با مقاومت به خوردگی بالا
- Grade 665: آلیاژ با استحکام بسیار بالا
- Grade 668: آلیاژ با مقاومت به خوردگی و استحکام بالا
۴.۲. ترکیب شیمیایی Grade 660 (A286)
- کربن (C): ۰.۰۸% max
- منگنز (Mn): ۲.۰۰% max
- فسفر (P): ۰.۰۴۰% max
- گوگرد (S): ۰.۰۳۰% max
- سیلیکون (Si): ۱.۰۰% max
- نیکل (Ni): ۲۴.۰-۲۷.۰%
- کروم (Cr): ۱۳.۵-۱۶.۰%
- مولیبدن (Mo): ۱.۰۰-۱.۵۰%
- تیتانیوم (Ti): ۱.۹-۲.۳۵%
- وانادیم (V): ۰.۱۰-۰.۵۰%
- بور (B): ۰.۰۰۱-۰.۰۱۰%
۴.۳. خواص مکانیکی Grade 660
| کلاس | استحکام کششی (MPa) | استحکام تسلیم (MPa) | ازدیاد طول (%) | RA (%) |
|---|---|---|---|---|
| Class A, B, C | ۸۹۵ min | ۵۸۵ min | ۱۵ | ۱۸ |
| Class D | ۸۹۵ min | ۷۲۵ min | ۱۵ | ۱۸ |
۵. ASTM A182 — پیچهای دوبلکس و سوپر دوبلکس
ASTM A182 استانداردی برای پیچهای دوبلکس (Duplex) و سوپر دوبلکس (Super Duplex) است که ترکیبی از استحکام بالا و مقاومت به خوردگی عالی را ارائه میدهند. این پیچها برای محیطهای بسیار خورنده مانند آب دریا، سرویس ترش (H₂S) و کلریدها طراحی شدهاند.
۵.۱. ترکیب شیمیایی دوبلکس ۲۲۰۵
| عنصر | S31803 (%) | S32205 (%) |
|---|---|---|
| کربن (C) | ۰.۰۳ max | ۰.۰۳ max |
| منگنز (Mn) | ۲.۰ max | ۲.۰ max |
| سیلیکون (Si) | ۱.۰ max | ۱.۰ max |
| فسفر (P) | ۰.۰۳ max | ۰.۰۳ max |
| گوگرد (S) | ۰.۰۲ max | ۰.۰۲ max |
| کروم (Cr) | ۲۱.۰-۲۳.۰ | ۲۲.۰-۲۳.۰ |
| مولیبدن (Mo) | ۲.۵-۳.۵ | ۳.۰-۳.۵ |
| نیکل (Ni) | ۴.۵-۶.۵ | ۴.۵-۶.۵ |
۵.۲. خواص مکانیکی دوبلکس ۲۲۰۵
| گرید | استحکام کششی (ksi) | استحکام تسلیم (ksi) | ازدیاد طول (%) | سختی (HB max) |
|---|---|---|---|---|
| Duplex 2205 | ۹۰ | ۶۵ | ۲۵ | ۲۱۷ |
| Super Duplex | ۱۱۶ | ۸۰ | ۱۵ | — |
۶. راهنمای انتخاب متریال پیچ و مهره
برای انتخاب متریال پیچ و مهره مناسب، به عوامل زیر توجه کنید:
دمای بالا (تا ۵۷۵°C): A193 B8/B8M
دمای بالا (تا ۷۰۰°C): A453 Grade 660
دمای پایین (تا -۴۶°C): A320 L7
دمای پایین (تا -۲۰۰°C): A320 B8
سیالات خورنده: A193 B8/B8M
سرویس ترش (H₂S): B7M, L7M, Duplex 2205
آب دریا / کلریدها: Duplex 2205 / Super Duplex
هیدروژن: B8, B8M, Grade 660
سرویس ترش (NACE): B7M, L7M, Duplex
مقاومت به خزش: A453 Grade 660
جوشپذیری بالا: B8, B8M
📌 خلاصه: برای سرویسهای عمومی با دمای بالا، A193 B7 مناسب است. برای محیطهای خورنده و دمای بالا، A193 B8/B8M انتخاب استاندارد است. برای دمای پایین، A320 L7 یا B8 استفاده میشود. برای سرویسهای بسیار بحرانی (هیدروژن، سرویس ترش، دمای بالا)، از A453 Grade 660 یا Duplex 2205 استفاده میشود.
۷. سوالات متداول
هر دو از فولاد آلیاژی AISI 4140/4142 ساخته میشوند، اما A193 B7 برای دمای بالا (تا ۴۰۰°C) و A320 L7 برای دمای پایین (تا -۴۶°C) با تست ضربه (Charpy) در دمای -۱۵۰°F طراحی شده است.
B8 (فولاد زنگنزن ۳۰۴) برای محیطهای خورنده و دمای بالا (تا ۵۷۵°C) استفاده میشود، در حالی که B7 (فولاد آلیاژی) برای سرویسهای عمومی با دمای بالا (تا ۴۰۰°C) مناسب است.
Grade 660 (A286) یک آلیاژ نیکل-آهن-کروم با مقاومت به خزش عالی در دماهای بالا (تا ۷۰۰°C) است و برای مبدلهای حرارتی، رآکتورها، توربینها و سرویسهای چرخهای استفاده میشود.
Class 1: کاربید سولوشن تریتد (Solution Treated) — استحکام کششی ۷۵ ksi. Class 2: کاربید سولوشن تریتد + کرنش سختشده (Strain Hardened) — استحکام کششی ۱۲۵ ksi (برای قطرهای کوچک).
برای سرویس ترش، متریالهای با سختی کنترلشده و مقاومت به ترک تنشی سولفیدی (SSC) مانند B7M، L7M، Duplex 2205 و Super Duplex با رعایت الزامات NACE MR0175 مناسب هستند.
لینکهای مرتبط
مراجع
- ASTM A193/A193M — Alloy and Stainless Steel Bolting Materials
- ASTM A320/A320M — Alloy and Stainless Steel Bolting Materials for Low-Temperature Service
- ASTM A453/A453M — High-Temperature Bolting Materials
- ASTM A182/A182M — Forged Alloy and Stainless Steel Pipe Flanges
- ASTM A194/A194M — Nuts for Bolts
- NACE MR0175 — Sulfide Stress Cracking Resistant Materials
نیاز به مشاوره برای انتخاب متریال پیچ و مهره فلنج دارید؟
تیم مهندسی ایران اتصال با بیش از ۳۰ سال تجربه، آماده ارائه مشاوره تخصصی برای انتخاب متریال پیچ و مهره مناسب و تأمین محصولات مورد نیاز پروژه شماست.
💬 نیاز به مشاوره فنی دارید؟
اگر پس از مطالعه این مقاله هنوز سوالی دارید، سوال فنی خود را برای مهندسین ایران اتصال آسیا ارسال کنید.
کارشناسان ما در اسرع وقت به درخواست شما رسیدگی خواهند کرد.
چرا ایران اتصال آسیا؟